OJLER LEONARD ( Leonard Euler )

Poreklom iz svešteničke porodice, u trinaestoj godini stupa na fakultet filozofije u Bazelu i 1724. postaje nastavnik. Iako mu je porodica namenila svešteničko zvanje, on ni trenutka ne okleva da se isključivo posveti nauci. Bio je učenik Žana Bernulija* i prijatelj njegovih sinova, Nikole i Danijela, s kojima će na poziv carice Katarine Prve 1727. otići u Petrsburg gde će na akademiji nauka 1730. dobiti katedru fizike, a 1733, po povratku Danijela Bernulija u Bazel, katedru matematike. Iste godine oženio se svojom zemljakinjom čija je porodica bila nastanjena u Rusiji; iz ovog braka rodiće se trinaestoro dece. Ne kidajući veze sa petrogradskom (petrsburškom) akadenijom, od 1744. postaje upravitelj matematičkog odeljenja Berlinske akademije (koju je Fridrih Drugi upravo bio reorganizovao) sve do 1766, kada se vratio u Rusiju. Pred kraj života (1771) potpuno je oslepeo i nastavio da radi uz pomoć svog starijeg sina, dugogodišnjeg sekretara petersburške akademije i svojih vernih prijatelja. Izdavanje njegovih celokupnih dela, započeto 1911, obuhvata 30 tomova matematike, 32 toma mehanike i astronomije i 12 tomova fizike i ostalih istraživanja, kao i didaktičkih dela. Glavna dela: Rasprava iz mehanike, 1734 – 1736; Uvod u aritmetiku, 1738; Teorija muzike, 1739; Teorija kretanja planeta i kometa, 1744; Novi principi artiljerije, 1745, gde zasniva unutrašnju balistiku i Priručnik pomorske konstrukcije, 1749; oko 1756. napisao je teoriju mašina koje pokreće voda a 1762. delo o konstrukciji ahromatskih objektiva; dioptrici je posvetio tri toma između 1769 – 1771. U njegovoj Mehanici prvi put se ova nauka proučava analitički sa materijalnog stanovišta, kao racionalna nauka. Teoriju kretanja čvrstih tela Ojler izlaže 1760, definišući prvi put središte, momente i glavne ose inercije. Rasprava o krivim linijama iz 1744, koje imaju osobine maksimuma i minimuma, zasniva račun varijacija kome će Langranž* kasnije dodati apstraktan algoritam; 1755. Ojler uopštava hidrostatički pritisak Kleroa (Alexis Clairaut, 1713 – 1765) i iste godine ustanovljuje opšte jednačine hidrodinamike. U astronomiji proučava 1748. I 1752. Uzajamne perturbacije Jupitera i Saturna. U radu iz 1749, o preseciji ravnodnevica, polazeći od jednačina prostijih od D’Alamberovih*, dobija bolje rezultate. U Teoriji kretanja Meseca (1755 – 1772) nastoji da ustanovi mnoge nejednakosti. U optici je gotovo jedini od savremenika koji prihvata talasnu teoriju svetlosti. Njegove ideje, uz druge fizičke ili filozofske teorije, izložene su u Pismima Nemačkoj princezi o različitim predmetima fizike i filozofije (1768 – 1772), jednom od njegovih retkih spisa na francuskom jeziku, budući da je većinom pisao na latinskom. Uvod u infinitezimalnu analizu (1748) uglavnom proučava funkcije, posebno eksponencijalne, logaritamske, trigonometrijske, razvijanje u redove i beskonačne proizvode. Prvi put su postale očigledne bliske veze eksponencijalnih i kružnih funkcija, zahvaljujući uvodjenju jedne imaginarne promenljive. Drugi tom ovog dela bavi se analitičkom geometrijom, kako u ravni tako i u prostoru. Ojler je tu dao sadačnju klasifikaciju konusnih preseka i kvadrika, kao i klasifikaciju algebarskih krivih trećeg i četvrtog reda. U Osnovama diferencijalnog računa iz 1755. i Osnovama integralnog računa I– III, 1768 – 1770, sakuplja sve rezultate dobijene prethodno u ovim domenima, bilo svoje bilo svojih savremenika. U infinitezimalnoj geometriji istraživao je geodezijske linije, razvojne i minimalne površi, kao i prvo lokalno proučavanje krivine jedne površi (glavni poluprečnici krivine i glavni preseci). Ako njegovi napori da dokaže postojanje korena algebarske jednačine nisu doveli do neoborivog dokaza, oni otvaraju put njegovim nastavljačima, posebno Lagranžu, inače njegovom učeniku po mnogim pitanjima. Iako su razmenili bogatu prepisku, Ojler i Lagranž se, medjutim, nikad nisu sreli. Od velikog značaja je Ojlerova elementarna Algebra I– II (na ruskom 1768, na nemačkom 1770, na francuskom 1773 – 1774), sa Lagranžovim beleškama o teoriji brojeva i o Diofantovoj (oko 325 – oko 410) ili neodredjenoj analizi. Radovi iz više aritmetike Lagranža i Ojlera usko su povezani, i uopšte, Ojler je otvarao put a Lagranž je pojednostavljivao ili uopštavao. Obojica preuzimaju Fermaove* radove, koriste novo orudje, tj. neprekidne razlomke i zasnivaju teoriju kvadratičnih oblika i pripremaju put matematičarima XIX stoleća. U celini uzev, Ojlerovo delo je od suštinskog značaja u matematici: pa, iako mu se danas zamera izvesno odsustvo naučne strogosti, naučnici mu priznaju izuzetnu aktivnost, pronalazački i matematički talenat.